Zalman Zm80c-hp + A8n-e – Krok Po Kroku

[Bartolomius 0]

Witam. Drobna uwaga na początek: poradnik ten umieściłem też na innym forum, ale w związku ze zmianami w regulaminie dotyczącymi linkowania konkurencyjnych serwisów umieszczam jeszcze raz na Labie. Miłej lektury!

 

Jak bardzo grzeje się mostek na nForce4 wie chyba każdy posiadacz tych płyt. Najprostszym rozwiązaniem jest zmiana (zwykle hałaśliwego) chłodzenia i założenie dużego radiatora, ewentualnie wspomaganego wolnoobrotowym wentylatorem. U mnie takie rozwiązanie zupełnie się nie sprawdziło (o tym później), dlatego musiałem rozejrzeć się za czymś innym. Wykorzystałem rozwiązanie wzorowane na zestawach Borg firmy mCubed, czyli przeróbkę Zalmana ZM80C-HP, ale bez problemów będzie też pasowała starsza wersja – ZM80A-HP (żółta) i nowsza - ZM80D-HP (niebieska). Zastosowane przeze mnie ciepłowody mają średnicę 5 mm. Inne dostępne u nas coolery z takimi rurkami to:

 

BeQuiet Polar Frezer – jedna z najwydajniejszych pasywnych konstrukcji do chłodzenia GPU: dwa spore radiatory, dwa ciepłowody i trzy bloczki. Montaż na karcie za pomocą ramek.

 

Cooler Master CoolViva VHC-L61 – w skrócie: małe radiatory, mizerne i skomplikowane mocowanie, jeden ciepłowód. W zestawie wentylatorek 60 mm. Zaleta: bardzo tani, do dostania w granicach 35 zł.

 

GlacialTech NorthPole 1000 – dwa proste heatpipe biegnące przez trzy radiatory. Nie powinno być problemów z rozmontowaniem radiatorów i wyjęciem heatpipe, jednak cooler jest dosyć drogi (~100 zł) i rzadko spotykany, a przeróbka może być kłopotliwa ze względu na konstrukcję całości. W zestawie ramka z dwoma wentylatorami 80 mm na śledziu.

 

Thermaltake Schooner – najbardziej skomplikowana konstrukcja. Ciepłowody są aż cztery: dwa przylutowane do dwóch miedzianych bloczków, dwa zintegrowane z radiatorem, który można wystawić poza obudowę. Radiatory główne są spore, a mocowanie za pomocą ramek całkiem dobre. Niezły materiał do eksperymentów, gdyby nie wysoka cena.

 

Thermaltake CL-G0003 – dosyć stara konstrukcja, jednak obok Zalmanów najlepiej nadaje się do przerobienia na chłodzenie NB. Dwa spore radiatory, dwa bloczki, do tego dwa bardzo dobre ciepłowody (niezwykle plastyczne). Zapinka identyczna jak w przypadku Schoonera.

 

Zalman ZM80A-HP / ZM80C-HP / ZM80D-HP – najpopularniejsza konstrukcja, a co za tym idzie najłatwiej dostępna. W zestawie dwa radiatory, cztery podstawki (dwie dla ATI i dwie dla nVidii) oznaczają sporo możliwości kombinowania. W dodatku mocowanie pozwala na chyba najlepsze ułożenie zestawu na płycie. Zależnie od wersji: jeden lub dwa niklowane ciepłowody, w najnowszej odsłonie dostajemy też osiem radiatorków na pamięci BGA. Tutaj drobna uwaga: ciepłowody Zalmana (i BeQuiet), w odróżnieniu od tych z zestawów Thermaltake są niklowane. Co prawda miedź nie zaśniedzieje z czasem, ale niestety ciężko się je wygina a bardzo łatwo uszkodzić.

 

Zalman wypuścił też ZM50-HP – pierwsze chłodzenie kart graficznych wykorzystujące technologię heatpipe (przeznaczone dla GF 4MX / Radeonów 7000 i wolniejszych), ale radiatory są na tyle małe, że miałbym obawy co do wydajności takiego zestawu.

 

Heatpipe można też teoretycznie dokupić osobno (koszt w granicach 25 zł), jako rozszerzenie zestawów mCubed. Napisałem „teoretycznie”, bo ja na zamówienie czekałem ponad półtora miesiąca. Bezskutecznie.

 

Co do przystosowania do konkretnej płyty, każdy musi pomierzyć i pobawić się sam. Moje chłodzenie zakładałem na Asusa A8N-E, więc właściciele płyt z tej serii będą mieli ułatwione zadanie. Jeżeli chodzi o wyginanie heatpipe, to przede wszystkim nie należy się spieszyć, szczególnie w przypadku rurek Zalmana, polecam też giąć w ręku. I jeszcze dla formalności: nie biorę żadnej odpowiedzialności za ewentualne uszkodzenia czegokolwiek i kogokolwiek, a także za poprawne działanie tak zmodyfikowanego chłodzenia. U mnie działa, u was nie musi.

pęknięcia ciepłowodów Zalmana przy mocniejszym wygięciu

Do rzeczy. Co będzie potrzebne:

 

Bloczki podstawy: niższy i krótszy na NB (w instrukcji oznaczony jako A Back), a wyższy i dłuższy (B Front; spokojnie może być ten krótszy, ważna jest wysokość) na drugi koniec heatpipe.

Radiatory: większy (opisany jako Front) zostawiłem w całości, mniejszy idzie do pocięcia (Back).

 

Spodni radiator ma za zadanie właściwie tylko dociskać heatpipe do NB, więc przeciąłem go tak, żeby szerokość równała się szerokości niższego bloczku. Ponieważ na Asusie jest sporo miejsca, nie skracałem go i zostawiłem całą długość. Na innych płytach mogą przeszkadzać np. porty SATA. Można też jako docisk użyć drugiego, niższego bloczku.

mniejszy radiator po dopasowaniu i przycięciu...

 

...a tu po wyszlifowaniu i skręceniu z bloczkiem podstawy

Zostaje szlifowanie i polerowanie i całość jest gotowa do przykręcenia do płyty. Z wierzchu na dwie długie śruby (Bolt-B) nałożyłem po dwa gumowe pierścienie, od spodu za mocowanie robią podkładki z grubej tektury + nakrętki z zestawu (Plate Link Nipple). Mocowanie jest pewne i solidnie trzyma całość na miejscu.

mocowanie do płyty

 

nakrętki + tekturowe podkładki

Został duży radiator. W podstawie dłuższego bloczku wywierciłem dwa otwory, kolejny po przymiarkach musiałem wywiercić w obudowie. Warto wcześniej dogiąć wstępnie heatpipe, żeby wiedzieć, gdzie mocować radiator. Bloczek spiąłem z obudową za pomocą opaski zaciskowej. Takie połączenie jest mocne, ale i elastyczne – ważne przy końcowym manewrowaniu heatpipe. Oba bloczki są już na miejscach, zostaje nałożenie pasty (u mnie AS5), ustawienie i końcowe dogięcie rurki, a na końcu dokręcenie radiatorów.

otwory w wyższym bloczku

 

otwory w obudowie (dolny jest fabryczny) i radiator przymocowany za pomocą opaski zaciskowej

 

pasta na rdzeniu i radiatorach

Nie wiem czemu, ale instrukcja zwraca uwagę na poprawne ułożenie ciepłowodów względem karty. Robiłem kilka testów: zanurzałem oba ciepłowody w gorącej wodzie w różnych pozycjach, odwracałem je względem siebie i nie zauważyłem różnic w szybkości przenoszenia ciepła. U mnie ściśnięta końcówka jest od strony dużego radiatora.

instrukcja do Thermaltake CL-G0003 i bu#del, jaki miałem w pokoju podczas montażu

 

zestaw testowy: kubek z gorącą wodą i rękawiczka kuchenna

Po zamontowaniu okazało się, że większy radiator jest zimny, natomiast mniejszy parzy i nie można go było nawet dotknąć palcem! Kiła... Doszedłem do wniosku, że heatpipe szlag trafił, skoro rurka też była chłodna. Dziwna sprawa, bo przed samym montażem robiłem testy w kubku ciepłej wody i wydawało mi się, że wszystko gra, wcześniej przy wygięciu (wyprostowaniu jak ktoś woli) do 90° też wszystko było w porządku. Zjechałem z taktowaniem do 9x 200 @ 1,100 V, na mostek dałem nawiew i zacząłem szukać heatpipe na zamianę. Na szczęście na allegro dorwałem wspomniany zestaw Thermaltake CL-G0003 – ciepłowody są tu o wiele przyjemniejsze w wyginaniu, stawiają mniejszy opór i prawie wogóle się nie załamują. Nie ma też efektu pękającej warstwy zewnętrznej. Szybka podmiana rurki i okazało się, że całość spisuje się lepiej, niż się spodziewałem.

Thermaltake CL-G0003 - opakowanie i ciepłowody

Czas na wyniki. Niestety Asus nie ma monitoringu temperatury NB jak w DFI - sensor MB w SpeedFanie lub PC Probe pokazuje temperaturę gdzieś na mobo, nie wiadomo jednak gdzie dokładnie (będę wdzięczny za info), więc nie będzie cyferek „przed” i „po”. Jeżeli ktoś czuje się zawiedzony – trudno, nie miałem też pod ręką żadnego sensownego termometru. Ale wydajność chłodzenia postaram się pokazać w inny sposób. Jak pisałem na początku, w moim przypadku chłodzenie zwykłym radiatorem nie zdało egzaminu. Ze względu na niewielki ruch powietrza w obudowie, radiator Cooler Master PAC-P01 bez nawiewu czasami nie dawał rady w stresie przy standardowym taktowaniu w gorące dni (buda zamknięta). Po dodaniu nawiewu 92 mm @ 7 V komp potrafił wywalić się przy 9x 267 @ 1,300 V. Jak jest teraz?

przed (Cooler Master PAC-P01) i po modyfikacji (ZM80C-HP)

 

widok na heatpipe i bloczek zamocowany na NB

Otoczenie pozostało bez zmian: w zamkniętej obudowie Antec SLK3000B pasywny Scythe Ninja chłodzi Venice E6 (9x 289 @ 1,450 V). Za wentylację odpowiadają dwa Papsty 4412 F/2GLL @ 5V i kolejna stodwudziestka w S12. Po około czterech godzinach jazdy po ulicach Vice City większy radiator jest – hmm - „przyjemnie ciepły”, ale nie gorący (bez problemu można dowolnie długo trzymać na nim rękę), mniejszy jest minimalnie cieplejszy. Powyższe ustawienia testowałem też za pomocą S&M v1.7.3 (testy CPU i Memory, Load 100%), Stress Prime 2004 v0.30 (30 godzin), Prime95 v24.14 (~20 godzin), FarCry (dobry tester stabilności), Dungeon Siege 2 i trzydemarków - wszystko działa bez najmniejszych problemów.

Ze względu na ostatnie zmiany pogodowe ciężko mi wypowiedzieć się na temat wpływu modyfikacji na temperaturę procesora i wnętrza obudowy, ale jeżeli jakaś jest, to tego nie zauważyłem. W każdym razie wentylator w Seasonicu regulowany jest w zależności od temperatury wewnątrz zasilacza, a jego prędkość stale oscyluje w okolicach 780 obrotów.

 

Chłodzenie ma z pewnością spory potencjał: można użyć dwie rurki heatpipe, można spróbować radiator wyprowadzić na zewnątrz albo chłodzić dodatkowo inne elementy (chłodzenie pamięci? Czemu nie!). A jakby ktoś miał wątpliwości co do wytrzymałości ciepłowodów, to zrobiłem mały eksperyment: podczas rozlutowywaniu Evercoola Turbo2 (kuchenka + lutownica) temperatura była na tyle wysoka, że klej łączący aluminiowe żeberka sczerniał (!), a wewnątrz rurek było słychać bulgotanie (!!). Heatpie przeżyły zabieg i obecnie są całe i zdrowe.

I na koniec kilka ciekawych artykułów:

 

Mierzenie wydajności ciepłowodów na przykładzie zestawu mCubed Borg 6 mm (silentpcreview.com)

Porównanie 9 zestawów chłodzących dla kart graficznych (link do tego serwisu chyba może być? )

Heatpipe – podstawy (Wikipedia)

 

Pozdrawiam,

Bart

[IIGrzesiekII 0]

bardzo ciekawy pomysł, pomysle nad tym i może takie coś u siebie zrobie

[Gżehó 0]

Hihi rewelka

 

Jak temperatury?? To jest najwazniejsze!!!

[sonic91 1]

Nice. bardzo dobry pomysł jakie temp. ?

[Bartolomius 0]

Jak temperatury?? To jest najwazniejsze!!!

Nice. bardzo dobry pomysł jakie temp. ?

No to jedziemy:

[...] Niestety Asus nie ma monitoringu temperatury NB jak w DFI - sensor MB w SpeedFanie lub PC Probe pokazuje temperaturę gdzieś na mobo, nie wiadomo jednak gdzie dokładnie (będę wdzięczny za info), więc nie będzie cyferek „przed” i „po”. Jeżeli ktoś czuje się zawiedzony – trudno, nie miałem też pod ręką żadnego sensownego termometru. Ale ... [...]

[IIGrzesiekII 0]

Nie wiesz gdzie można dostać Thermaltake CL-G0003 ? bo zaciekawił mnie twoj mod i może też coś podobnego zrobie

[kaman 0]

Dobra robota!

 

EDIT:

grzechu07 pierwszy lepszy sklep znaleziony na google:

http://sklep.b-52.com.pl/opis.php?opisid=03424

[IIGrzesiekII 0]

taa skad ja teraz wezme 70 zł

[kaman 0]

taa skad ja teraz wezme 70 zł

A nie wiem... Ja tylko sklep znalazlem

[IIGrzesiekII 0]

Kupie chyba niebieskiego zalmana, bedzie taniej

[Bartolomius 0]

Kupie chyba niebieskiego zalmana, bedzie taniej

Szukaj na allegro, często można dostać te radiatory w naprawdę śmiesznych cenach. Siedem dyszek za Tt to sporo, ale i tak bardziej opłaca się go brać niż Zalmana wpodobnej cenie (ze względu na zdecydowanie lepsze heatpipe).

[IIGrzesiekII 0]

A niebieski zalman to ten radiatorek za 14 zł, ale oczywiscie bede patrzał na allegro, jak cos sie trafi to kupie i sie pobawie

[IIGrzesiekII 0]

takie pytanko, czy taki zestaw Cooler Master CoolViva VHC-L61 będzie dobry ? czy za słaby ?

[Bartolomius 0]

takie pytanko, czy taki zestaw Cooler Master CoolViva VHC-L61 będzie dobry ? czy za słaby ?

Powinien dać radę.

[IIGrzesiekII 0]

bo na allegro znalazłem licytacje, jak wygram to sie pobawie troche